Onderwijs

Onderwijs

[one_half last=”no”]In het begin van de 19e eeuw kende Goirle slechts één school voor lager onderwijs. Het ‘schoolhuis’ met de woning voor de onderwijzer stond achter de oude St. Janskerk in het Leijdal, afgelegen en op een lage plaats.

schoolhuis
Tekening (sepia ingekleurd) behorende bij het bestek voor de verbouwing van het schoolhuis achter de kerk te Goirle. Boven de deur een rococoversiering.

De bouw dicht bij de kerk was niet zo vreemd, want voor de Franse tijd was de ‘grote kerk’ in handen van de protestanten en was de hervormde schoolmeester ook koster, klokkeluider en belast met het bijhouden van het begrafenisregister.

Pas in 1838 verhuisde de school naar de bebouwde kom. Aan de Kerkstraat werd toen een nieuw raadhuis gebouwd met onder hetzelfde dak een school en een brandspuithuisje. Door de groei van de bevolking werd deze school spoedig te klein en daarom werd in 1865 besloten om op een perceel bouwland achter het raadhuis – aan de huidige Schoolstraat – een nieuwe openbare school te bouwen, die in 1866 in gebruik genomen werd. Bij de bouw werd geadviseerd om het lokaal te voorzien van een stenen vloer, ‘daar de kinderen hier in de regel klompen dragen en een planken vloer in de winter moeilijk is schoon te houden’.

schoolstraat1
Openbare lagere school en de woning van de meester, toen Peter Hamers, aan de Schoolstraat (1920)

Hoofd van de school werd Jan Baptist Appels, die na zijn overlijden in 1875 werd opgevolgd door meester Petrus Hamers, die van 1860 tot 1866 als hulponderwijzer verbonden was geweest aan de oude school in de Kerkstraat.

Het onderwijsmandement van de bisschoppen van 1868 zou een bedreiging vormen voor de broodwinning van de zeer christelijke meester Hamers. De bisschoppen vonden de openbare school ongeschikt voor katholieke kinderen en riepen de ouders op om mee te werken aan de totstandkoming van scholen voor bijzonder katholiek onderwijs. Na de totstandkoming van de katholieke scholen voor lager onderwijs ging de openbare school een kwijnend bestaan leiden met op den duur slechts één leerkracht. Meester Hamers kreeg in 1924 eervol ontslag en werd opgevolgd door Jan Hertsig, die op 29 november 1936 plotseling overleed tijdens een concert van de harmonie in zaal Verbunt op Korvel. Zijn opvolger J.G.A. Dirksen vertrok in 1948 naar Winschoten, nadat bij raadsbesluit van 24 maart 1948 de openbare school aan de Schoolstraat was opgeheven.

Bijzonder katholiek meisjes- en kleuteronderwijs

In 1880 werd de eerste bijzondere school voor onderwijs aan meisjes te Goirle geopend door de Zusters van Liefde, Dochters van het Kostbaar Bloed. Volgens een overeenkomst, gesloten met het kerkbestuur, belastte deze congregatie zich met ‘het geven van lager onderwijs aan meisjes van zes jaar en daarboven in overeenstemming met de wet’, maar ook met ‘het onderricht in den catechismus onder toezicht en met goedkeuring van den Z.E. Heer Pastoor, het geven van voorbereidend onderwijs in de bewaarschool aan jongens en meisjes en het onderwijs in de vrouwelijke handwerken aan meisjes die aan de leerplicht voldaan hebben’. Datzelfde jaar begonnen zij ook een bewaarschool, die door ruimtegebrek in 1893 tijdelijk verplaatst werd naar een magazijn van de firma Van Ravels.

Voor de kinderen van de fabrikanten werd in 1897 een ‘bewaarschool 1e klasse’ geopend, die in dat jaar door slechts vier kinderen bezocht werd.

bewaarschool
Leerlingen van de “Bijzondere Bewaarschool” aan de Bergstraat, ca. 1900


In 1921 voldeden de oude schoolgebouwen achter het nonnenklooster niet meer en verzocht het kerkbestuur om gemeentesubsidie voor de bouw van een nieuwe meisjesschool in de tuin van de voormalige pastorie. Het gemeentebestuur voldeed niet aan dit verzoek en pas op 16 december 1925 kon de eerste steen gelegd worden voor een nieuw gebouw aan de St. Jansstraat. Volgens het bestek zou het een vier-klassige school worden, maar nog tijdens de bouw verzochten de zusters er een acht-klassige van te maken, zodat de oude gebouwen konden worden ingericht voor kleuter-, naai- en nijverheidsonderwijs. In september 1926 werd de nieuwe St. Jozefschool in gebruik genomen. Het gebouw brandde af in maart 1986, maar droeg toen de naam ‘De Wildert’.

Jozefschool
De R.K. St. Jozefschool in de St. Jansstraat te Goirle

Op 12 augustus 1930 werd de eerste steen gelegd van de tweede bijzondere lagere school voor meisjes, de Theresiaschool, aan de Van Hessen Kasselstraat. Deze, sinds 1972 gemengde school, werd gesloten per 1 september 1978. Het gebouw zou later in gebruik worden genomen door de stichting Bijzonder Neutraal Onderwijs te Goirle.

Op 1 oktober 1920 begonnen de zusters een huishoudschool, maar de belangstelling was zo gering dat de school in 1923 weer werd opgeheven. Onder hun leiding werd daarna in 1928 een modevakschool geopend, nadat in de tuin van de oude pastorie, aan de St. Jansstraat, de Mariaschool gebouwd was, waarvan de benedenverdieping dienst deed als bewaarschool.

mariaschool
Instuifgebouw in de St.-]ansstraat, voorheen de Mariascholen; kleuterschool, modevak- en huishoudschool

Ook voor de modevakschool was de belangstelling miniem. Na de oorlog werden in 1946 het 7e en 8e leerjaar van de lagere school omgezet in een VGLO-school, die onderdak vond in de voormalige modevakschool. Met goedkeuring van de bisschop van Den Bosch werd deze school in 1955 omgezet in een school voor lager nijverheidsonderwijs, de huishoudschool Maria Virgo.

Voor de kleuters van de nu te klein geworden Mariaschool werd de Seraphine-kleuterschool aan de St. Jansstraat gebouwd.

seraphine-kleuterschool
De Serafine kleuterschool aan de St. Jansstraat in 1970. Na de sluiting van deschool is het gebouw door diverse culturele instellingen gebruikt. Na de sloop is op dit terrein De Marmot gebouwd

[/one_half][one_half last=”yes”]In die tijd kwam aan de Van Hessen Kasselstraat de St. Anna-kleuterschool tot stand, die gesloopt werd in 1989.

annakleuterschool-1961
St.-Annakleuterschool met juffrouw Gon van Kemenade (1961)

 

In plan West opende in 1966 de Bernadettekleuterschool haar poorten.

Onderwijs voor jongens

Nadat de fraters van Tilburg een succursaalhuis hadden geopend te Goirle in 1890, konden zij spoedig beginnen met het geven van bijzonder katholiek lager onderwijs aan de jongens, omdat de openbare school te klein was en de gemeente niet koos voor nieuwbouw of uitbreiding van die school. In 1891 werd de bouw van de parochieschool St. Thomas aanbesteed en op 2 mei 1892 werd met het geven van onderwijs gestart. Daarnaast begonnen de fraters een kostschool die in 1907 werd opgeheven, zodat in 1908 de eigen kweekschool voor de opleiding van frater-onderwijzers van Reusel verplaatst kon worden naar Goirle. Tot 1928 bleven de kweekschool en de parochieschool voor de wet één school.

thomasschool
De voormalige St. Thomasschool aan de Thomas van Diessenstraat, gebouwd in 1891. Het beeld van St. Thomas boven de hoofdingang werd geschonken door de familie Schellekens in 1908. In 1975 werd deze school voor basisonderwijs totaal afgekeurd, later ging het gebouw deel uitmaken van het Jan van Besouwhuis.


Door architect J.B. Rens was echter al enkele decennia eerder een nieuwe school voor lager onderwijs ontworpen, waarvoor op 28 augustus 1907 de eerste steen werd gelegd. Aannemer Bedaux uit Tilburg voltooide de bouw in 1908. In 1975 werd deze school door de inspectrice voor het basisonderwijs totaal afgekeurd. Met de gebouwen van de voormalige kweekschool zou de oude Thomasschool daarna verbouwd worden tot het Jan van Besouwhuis.

tarcissiusschool
De St. Tarcisiusschool op het Oranjeplein te Goirle op 20-09-1928

Een tweede vier-klassige lagere school voor jongens werd gepland aan het Oranjeplein. Op 23 mei 1928 werd de eerste steen gelegd door pastoor Peters, maar in oktober 1966 zou deze school door ruimtegebrek verlaten worden om de nieuwbouw aan de Kortevoorenstraat te betrekken.

Drie jaar later werd deze school gemengd. De oude naam, St. Tarcisiusschool veranderde in basisschool ’t Moske. De voormalige Tarcisiusschool werd in 1966 meisjesschool St. Agnes.

Na de stichting van de parochie Maria Boodschap werd naast de kerk op 5 september 1951 de vijfde lagere school van Goirle in gebruik genomen.
De naam, St. Albertus Magnusschool, werd later gewijzigd in basisschool de Langenboom, maar door gebrek aan leerlingen sloot deze school op 1 augustus 1990 haar poorten. Ook deze school stond toen niet meer onder de leiding van de fraters, want deze trokken zich in 1984 terug uit het onderwijs in Goirle.

albertus-magnusschool
Albertus Magnusschool, de vijfde lagere school in Goirle. Het werd in september 1951 in gebruik genomen en op 1 mei 1990 wegens gebrek aan leerlingen gesloten. Twee jaar later werd het gebouw gesloopt.


Gemengd onderwijs

heibloem
De Heibloemschool, een gemengde basisschool, geopend in februari 1970

In februari 1970 werd de Heidebloemschool aan de Gildestraat in het uitbreidingsplan Hoogeind officieel in gebruik genomen.
 

Kenmerkend hierbij is dat de school niet langer gesteld werd onder de bescherming van een heilige en van het begin af aan een gemengde school was. Ook de andere, reeds bestaande scholen zouden gemengde scholen worden en profane namen krijgen. Door de vergrijzing van de oude wijken werden daar scholen gesloten. De nieuwe scholen vinden we voornamelijk in de kinderrijke nieuwbouwwijken.

open-hof-hout
De eerste Open Hof school, gezien vanaf de Spoorbaan

De ULO-school St. Jan, die in 1955 op initiatief van pastoor Van Riel tot stand kwam, was de eerste gemengde school in Goirle. Op 8 september 1958 werd de definitieve huisvesting aan de Van Haestechtstraat officieel in gebruik genomen. In dat jaar werd aan de Dr. Keijzerlaan de gemengde openluchtschool St. Domenico Savio geopend, een school voor bijzonder buitengewoon onderwijs, oorspronkelijk bedoeld voor kinderen met ademhalingsmoeilijkheden.

Naast de genoemde scholen kende Goirle in 1971 de Open Hofschool voor lager onderwijs, de Gabriëlkleuterschool en kleuterschool De Krekel.

Pas in 1974 zou het volgen van hoger middelbaar onderwijs in Goirle mogelijk worden door de komst van het Mill Hill-college.

millhill
Mill Hill-college, een scholengemeenschap voor Mavo, Havo en VWO aan de Venneweg

 

De geschiedenis van Goirle is beknopt beschreven.

De tekst komt uit: Jef van Gils en Ronald Peeters, ‘Een eeuw Goirle 1870-1970′ (Goirle, Boekhandel Soeters, 1992), 200 blz. ISBN 90-801208-1-2 (copyright).[/one_half]