Fotografen en foto’s

In 1813 lukte het Joseph Niépce een beeld met een camera vast te leggen. Jaren later, in 1822, verkreeg hij een flauw positief op een met asfalt en vernis geprepareerde tinnen plaat. Vijf jaar later kwam hij in contact met Louis Daguerre en samen zetten zij hun proeven voort, waarmee onder andere bereikt werd dat de belichtingstijd aanzienlijk verkort kon worden. De Brit William Fox Talbot ontwikkelde in die tijd een procédé waardoor het mogelijk werd om zonder veel moeite positieve afdrukken te maken. Een volgende stap was het vastleggen van het negatief op een glasplaat, maar er bleef een grote moeilijkheid. De afdrukken op eiwitpapier verkleurden en verbleekten. Maar toen J.R. Johnston in 1869 nog experimenteerde met een mengsel van gelatine en dubbelchroomzure zouten om de positieven onbeperkt houdbaar te maken, was in Goirle al een fotograaf werkzaam, namelijk Cornelis Rens. Opvallend vroeg voor zo’n klein Brabants dorp.

Cornelis-Rens
Cornelis Rens geboren te Goirle op 12 november 1837 en aldaar overleden op 8 januari 1904. Hij was fotograaf, fabrikant van weefgetouwonderdelen, wiel- en houtdraaier, verver/glazenmaker, stoelenmaker, koperslager en wethouder. Hij trouwde met Anna Maria van Croonenburg. Hun zoon Jan Baptist was later in Goirle werkzaam als architect, textielfabrikant en burgemeester

Door het ontbreken van de bevolkingsregisters uit die tijd, is het onmogelijk te achterhalen, waar Rens deze kunst onder de knie heeft gekregen, maar als hij in 1868 op dertigjarige leeftijd trouwt met Anna Maria van Croonenburg, noemt hij zich ‘photografist’ van beroep. Zijn oudst bekende foto’s dateren uit de jaren 1867-68, maar pas in het gemeenteverslag van 1871 lezen we dat in het dorp een ‘photografist’ aanwezig is. Daarnaast oefende deze zoon van een Goirlese thuiswever, talrijke andere beroepen en functies uit. Hij was ook fabrikant van weversbenodigdheden, stoelenmaker, wiel- en houtdraaier, koperslager, verver, glazenmaker, ambtenaar van de burgerlijke stand, bestuurslid van de fanfare, tegenschatter voor de personele belasting, lid van de Vincentiusvereniging en wethouder. Cornelis Rens overleed te Goirle op 8 januari 1904. De meeste foto’s die van hem bekend zijn, zijn ‘statieportretten’ van Goirlenaren. Andere dorpsgenoten gingen naar Tilburg om zich te laten vereeuwigen, vooral door de fotografen Van Beurden en Van der Schoot. Maar ook wel door fotograaf Henri de Wert, die een zaak had op het Piusplein of door de beroemde fotograaf Henri Berssenbrugge. Deze begon in 1901 in Tilburg een zaak met P.P. van Wulven, als dependance van de in Rotterdam gevestigde fotozaak van A. Héron. Een jaar later zette Berssenbrugge deze zaak alleen voort onder de naam Au Heron. Hij zou vrijwel onbekend en vergeten overlijden te Goirle, waar hij woonde aan de Tilburgseweg, op 4 mei 1959.

eerste-foto
Op 7 juli 1868 werd het oudst bekende groepsportret uit Goirle gemaakt ter gelegenheid van het huwelijk van Cornelis Rens en Anna Maria van Croonenburg. De foto werd gemaakt voor het ouderlijk wevershuis van de bruidegom aan ‘de Vismert’. De volgende personen zijn geïdentificeerd: op de eerste rij v.l.n.r. Adriaan en Cornelis Vekemans geboren te Goirle in respectievelijk 1861 en 1862, zonen van Jan Baptist Vekemans en Catharina Rens, Adriana Cornelia Rens, geboren in 1846, haar moeder Johanna Rens-van Gorp met op haar schoot Johanna Maria Vekemans, dan bruidegom Cornelis Rens, de bruid, Anna Maria van Croonenburg, beiden geboren in 1837, de moeder van de bruid, Cornelia van Ravels, geboren in 1814, Frieda van Croonenburg, geboren in 1845 en, staande, haar jongste zus, Helena Maria van Croonenburg, geboren in 1856. Op de tweede rij geheel links Catharina Rens, geboren in 1830, met op haar arm haar dochtertje Adriana Cornelia Vekemans, geboren in 1867. Achter haar, haar man winkelier/wever Jan Baptist Vekemans, geboren in 1826. Rechts van hem Simon van Gorp, geboren in 1801, stoelenmaker en kerkregent. Op de tweede rij staat geheel rechts, nauwelijks zichtbaar, Pietje van de Laar en links van haar, haar man Thomas van Diessen, buren van de bruidegom. Op de achterste rij staan v.l.n.r. Adrianus Bernardus van Croonenburg, geboren in 1853, bovenaan zijn broer Josephus Hubertus van Croonenburg, geboren in 1851, voor hem Jan Baptist van Croonenburg, geboren in 1842 rechts van hem Adrianus Rens, geboren in 1840, vervolgens Frans van Croonenburg, geboren in 1839 en tenslotte wever Piet van Gils, geboren in 1807.

In Goirle werd Rens als fotograaf opgevolgd door een viertal zeer verdienstelijke amateur-fotografen, die hoogwaardige produkten leverden. Dat waren wethouder Henri Vekemans (1876-1950), fabrieksarbeider Peer van Boxtel (1885-1966), manufacturier Huub de Bont (1887-1975) en postbode Egidius Copal (1874-1937). Vooral Van Boxtel en Copal maakten van de fotografie een nevenverdienste. In de oorlogsjaren begon fabrieksarbeider Jan C. van Boxtel, een neef van Peer van Boxtel, een fotozaak aan de Voorhei. In l954 emigreerde hij met zijn gezin naar Canada. Vele Goirlese festiviteiten en gebeurtenissen werden daarna op de gevoelige plaat vastgelegd door fotograaf Schellekens.
Door persbureau Het Zuiden uit Den Bosch en persfotograaf Van Eijndhoven uit Tilburg werden de weinige Goirlese foto’s gemaakt die afgebeeld werden in regionale kranten. Een enkele keer vinden we ook Goirlese plaatjes in de Katholieke Illustratie of in het jeugdtijdschrift van de fraters, de Engelbewaarder.

Ansichten

 In Nederland werd de briefkaart ingevoerd op 1 januari 1871 voor het verzenden van korte zakelijke berichten. Spoedig bestond de behoefte om deze briefkaarten door middel van litho- en fotografische procédés te illustreren, wat in Nederland pas mogelijk werd door het postbesluit van 11 februari 1892, waarin bepaald werd dat ook particulieren briefkaarten mochten uitgeven. Daarvoor gebeurde dat alleen van rijkswege. Weldra werd het versturen van stads- en dorpsgezichten zeer populair en zouden ook in Goirle ansichtkaarten verkocht worden. De oudste Goirlese kaarten dateren van kort voor 1900. Waarschijnlijk werden de opnamen hiervoor gemaakt door C. Rens. Kort hierna verschenen de ansichtkaarten van lichtdrukkerij S. Bakker Jz. in Koog-Zaandijk, die verkocht werden door de firma Thomas van Diessen, maar waarvan er ook een – een opname van de Kloosterstraat –verspreid werd als reclame voor ‘De Jong’s cacao en chocolade’ te Wormerveer. Goirlese ansichtkaarten werden ook verkocht door de Tilburgse firma’s Jean Smits & Zn. en F. Loven & Co. en door firma J. Wouters-van den Bulck in Averbode. Van Wouters kennen we alleen afbeeldingen van Nieuwkerk en de grensstreek.

De voornaamste verkopers in Goirle waren de reeds genoemde firma Thomas van Diessen, sigarenhandelaar J. Adams, later weduwe J. Adams, die de opnamen liet maken door de Goirlese fotograaf E. Copal, en de gezusters Adriaansen aan de Tilburgseweg. Na de oorlog gingen de firma’s Strijp-Verhagen en Van Zantvoort ansichtkaarten verkopen. Tussen 1960-1970 waren ze ook verkrijgbaar in de ‘Kleine Bazar’ aan het Oranjeplein en in ‘het Borstelhuis’ aan de Molenstraat.

Van het klooster op Nieuwkerk werden kaarten verkocht door de St. Antoniusstichting te Kaatsheuvel. De fraters verkochten afbeeldingen van hun Goirles succursaalhuis tot omstreeks 1960.

De geschiedenis van Goirle is beknopt beschreven.

De tekst komt uit: Jef van Gils en Ronald Peeters, ‘Een eeuw Goirle 1870-1970′ (Goirle, Boekhandel Soeters, 1992), 200 blz. ISBN 90-801208-1-2 (copyright).